ฟองน้ำทะเล (Marine sponges)

ฟองน้ำทะเล (Marine sponges)

 หลายคนที่เคยไปเที่ยวทะเล เดินเล่นตามชายหาดตอนน้ำลง หรือท่องทะเลดำน้ำชมแนวปะการัง คงจะสะดุดตากับสิ่งมีชีวิตสิ่งหนึ่งที่ร่างกายมีรูพรุนกระจายอยู่ทั่วไปตามลำตัว สีสันสดใส สีแดงบ้าง สีส้มบ้าง เกาะติดอยู่กับก้อนหิน มีลักษณะเป็นก้อนหรือเคลือบอยู่ตามก้อนหิน บางชนิดมีขนาดใหญ่รูปร่างคล้ายปล่องภูเขาไฟหรือถังน้ำมัน เมื่อลองจับพบว่านิ่ม ยืดหยุ่น และดีดตัวกลับเหมือนกับฟองน้ำที่เราใช้อยู่ในบ้าน คุณลักษณะเหล่านี้เป็นลักษณะประจำตัวของสัตว์ทะเลที่เรียกว่า ฟองน้ำทะเล (Marine sponges)

ต้นกำเนิด (The origin)

ฟองน้ำทะเลเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่ถือกำเนิดมาเมื่อประมาณ 600 ล้านปีมาแล้ว เชื่อกันว่าฟองน้ำทะเลถือกำเนิดมาจากบรรพบุรุษสัตว์เซลเดียวพวกโพรโทซัวพวก Choanoflagellata ที่อยู่ร่วมกันเป็นแบบโคโลนี ซึ่งเป็นโพรโทซัวที่มีปลอกคอ (Collar) คล้ายกับเซลของฟองน้ำ ในอดีตเคยครอบครองอาณาจักรพื้นท้องทะเลควบคู่กับปะการัง แต่ปัจจุบันฟองน้ำได้ลดจำนวนลงไปซึ่งเราจะเห็นปะการังก่อตัวขึ้นเป็นแนวปะการังกระจายอยู่ในเขตร้อนตามส่วนต่างๆ ของโลก แต่ถึงกระนั้นก็ตามเราก็ยังพบฟองน้ำเป็นสัตว์ชนิดเด่นรองลงมาจากปะการังในเขตร้อน และพบฟองน้ำขึ้นเป็นชนิดเด่นตามระบบนิเวศชายฝั่งทะเลในเขตอบอุ่นและเขตหนาว


พื้นท้องทะเลพบฟองน้ำท่อขนาดใหญ่, Heliospongia sp. ในยุคเปอร์เมี่ยน (Permian period, 290-248 ล้านปี)

ลักษณะทั่วไป (General features)

ในอดีตนักธรรมชาติมักเข้าใจสับสนว่าฟองน้ำเป็นพืชหรือสัตว์นักธรรมชาติวิทยาบางท่านจัดฟองน้ำอยู่ในพวกสัตว์เซลเดียวบ้าง พวกดอกไม้ทะเล แมงกะพรุนบ้าง จนกระทั่งในที่สุด R. E. Grant ได้จัดหมวดหมู่ของฟองน้ำไว้เป็น Phylum Porifera แปลว่า ผู้มีลำตัวเป็นรูพรุน ฟองน้ำเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังโบราณที่มีโครงสร้างร่างกายแบบง่ายๆ เนื่องจากการเรียงตัวของเซลล์แบบหลวมๆ และไม่มีลักษณะของเนื้อเยื่อที่แท้จริง เซลล์ของฟองน้ำมีลักษณะพิเศษที่ไม่พบในสัตว์ชนิดอื่นคือ ความสามารถในการเปลี่ยนแปลงหน้าที่ของเซลจากหน้าที่หนึ่งไปเป็นหน้าที่อีกอย่างหนึ่งได้ (Totipotency) ลำตัวเป็นรูพรุนและมีท่อน้ำกระจายอยู่ทั่วตัว โดยมีระบบท่อน้ำ (Water canal system) ที่ประกอบด้วยท่อเล็กๆ ตามลำตัวเป็นท่อน้ำเข้า (Ostium) และเป็นทางผ่านของน้ำทะเลเข้าสู่ตัวโดยอาศัยการพัดโบกของเซลล์พิเศษ (Choanocytes) ที่มีปลอกคอและแส้ทำให้เกิดกระแสน้ำไหลเข้าสู่ตัว เซลล์พิเศษเหล่านี้ทำหน้าที่จับอาหารและออกซิเจนไว้หายใจ ส่วนน้ำที่ผ่านการกรองแล้วจะไหลออกมาทางท่อน้ำออก (Osculum) ซึ่งส่วนมากมีขนาดใหญ่ท่อเดียว โครงร่างของร่างกาย (Skeleton) ประกอบด้วยหนามฟองน้ำ (Spicules)และ/หรือเส้นใยฟองน้ำ (Spongin fibers) ฟองน้ำเป็นสัตว์เกาะติดอยู่กับที่ตามพื้นทะเล (Sessile animals) สามารถสืบพันธุ์ได้ทั้งแบบอาศัยเพศและไม่อาศัยเพศ บางชนิดมีการเลี้ยงตัวอ่อนไว้ในระบบท่อน้ำของตัวเอง นอกจากนี้ฟองน้ำยังจัดเป็นสัตว์ที่มีอายุยืนที่สุดในโลก เช่น ฟองน้ำที่อาศัยอยู่ในถ้ำใต้ทะเลบางชนิดอาจจะมีอายุยืนได้ถึง 5,000 ปี


สัณฐานวิทยาทั่วไปและโครงร่างร่างกายของฟองน้ำ


ความหลากหลายทางชีวภาพของฟองน้ำทะเล (Marine Sponge biodiversity)




ความคิดเห็น

แสดงความคิดเห็น

โพสต์ยอดนิยมจากบล็อกนี้

ปลาฉลามวาฬ – ปลาที่ใหญ่ที่สุดในโลก Whale Shark – the largest fish in the world!

รูปภาพ
  ปลาฉลามวาฬ – ปลาที่ใหญ่ที่สุดในโลก Whale Shark – the largest fish in the world! ชื่อวิทยาศาสตร์ :  Rhincodon typus  Smith, 1828 ปลาฉลามวาฬ ได้ชื่อว่าเป็นปลาขนาดใหญ่ที่สุดในโลก โดยทั่วไปยาวประมาณ 10 เมตร แต่เคยมีบันทึกว่ามีความยาวได้ถึง 20 เมตร ส่วนน้ำหนักโดยทั่วไปหนักประมาณ 12 ตัน แต่สามารถหนักได้ถึง 34 ตัน แม้จะมีขนาดที่ใหญ่โตแต่พวกมันกลับกิน แพลงก์ตอน  กุ้ง และ ปลาตัวเล็กๆ โดยการกรองผ่านซี่กรองเหงือกทั้ง 5 คู่เท่านั้น ปลาฉลามวาฬนั้นเป็นปลากระดูกอ่อนเหมือนปลาฉลามทั่วไป หายใจผ่านเหงือก ลำตัวของปลาฉลามวาฬมักมีสีเทา ส่วนท้องมีสีขาว มีสันขนาดใหญ่ 3 สันอยู่แต่ละด้านของลำตัว ผิวหนังมีลายคล้ายตารางหมากรุก เป็นลายและจุดสีขาว หรือสีเหลืองอ่อน ลวดลายเหล่านี้มีความจำเพาะในฉลามวาฬแต่ละตัว ซึ่งเหมือนกับลายนิ้วมือของมนุษย์ที่ไม่ซ้ำกัน โดยในการระบุตัวของปลาฉลามวาฬนั้นจะดูบริเวณตั้งแต่เหงือกคู่สุดท้ายจนถึงครีบอก ปากของปลาฉลามวาฬ อาจกว้างได้ถึง 1.5 เมตร ภายในมีแถวของฟันมากถึง 300 แถว ทำให้มีฟันมากกว่า 3,000 ซี่ และผิวหนังอาจหนาได้ถึง 10 ซม. โดยปกติปลาฉลามเป็นปลาที่รักสงบ ชอบว...
อ่านเพิ่มเติม

“30+ Islands Clean-Up”

รูปภาพ
วันที่ 8–9 มิถุนายน 2568 ประเทศไทยได้จัดกิจกรรม “30+ Islands Clean-Up: So Cool Mission” เนื่องในวันมหาสมุทรโลก (World Ocean Day) เพื่อรวมพลังอาสาสมัคร นักดำน้ำ ชาวบ้าน และหน่วยงานภาครัฐ-เอกชน กว่า 30 เกาะทั่วประเทศร่วมกันเก็บขยะชายฝั่ง ใต้น้ำ และในชุมชน ซึ่งถือเป็นครั้งแรกที่มีการประสานความร่วมมือขนาดใหญ่เช่นนี้ในระดับชาติ โดยมีพื้นที่เข้าร่วม เช่น เกาะช้าง เกาะพีพี เกาะเต่า เกาะสุกร เกาะลันตา เกาะหมาก และเกาะปันหยี กิจกรรมครั้งนี้เน้นการจัดการขยะทะเลอย่างเป็นระบบ โดยแบ่งงานออกเป็นหลายภาคส่วน เช่น การเก็บขยะบริเวณชายหาด การเก็บขยะใต้น้ำโดยทีมดำน้ำมืออาชีพ และการคัดแยกขยะเพื่อศึกษาส่วนประกอบ โดยเฉพาะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียว ซึ่งเป็นหนึ่งในปัญหาใหญ่ของระบบนิเวศทางทะเล นอกจากนี้ ยังมีการสำรวจและเก็บ “อวนผี” ที่หลงเหลืออยู่ใต้ท้องทะเล ซึ่งส่งผลเสียต่อสัตว์น้ำและแนวปะการังโดยตรง ตลอดสองวันของกิจกรรม มีขยะรวมกันมากกว่า 12 ตันถูกเก็บขึ้นจากพื้นที่ทั้งบกและทะเล โดยแบ่งเป็นขยะทั่วไป ขยะรีไซเคิล และขยะอันตราย พร้อมทั้งจัดทำข้อมูลและสถิติที่สามารถนำไปใช้วางแผนจัดการสิ่งแวดล้อมในอนาคต อีกหนึ่งจุดสำ...
อ่านเพิ่มเติม